Colegio María Inmaculada (Verín)
Alumnos:
  • Héctor da Silva Lorenzo
  • Alba Bruña Blanco
  • Lara Álvarez Afonso
  • Andrés Rúa Prol
  • Carmen Page Castro
  • Emma Rodríguez Lladró
  • 4.º ESO
Profesores:
  • Aurora Otero
  • José Manuel Estévez

O Val de Monterrei, situado na provincia de Ourense, na rexión noroeste de España, é coñecido pola súa rica tradición agrícola e os seus produtos de alta calidade, incluíndo viño, gando, mel e conservas. Con todo, nun contexto global de cambio climático e preocupacións ambientais, a sustentabilidade destes cultivos volveuse crucial tanto para a preservación da contorna natural como para a viabilidade económica a longo prazo da zona.

A sustentabilidade nas áreas rurais é un tema clave na actualidade, xa que estas comunidades enfrontan desafíos únicos relacionados coa xestión de recursos naturais, a preservación da biodiversidade, o desenvolvemento económico e a cohesión social. No caso específico da comarca de Verín (Val de Monterrei) en Ourense, a sustentabilidade rural implica unha serie de cuestións que abarcan desde a agricultura e a gandería ata o turismo e a xestión do territorio. Disto falamos con responsables de destacadas empresas da zona como Adega Triay, Verín Biocoop, Mel Aialma, ou Terra de Baronceli.

Hai unha certa resiliencia ante o cambio climático. Entre todos e individualmente, desenvólvense estratexias de adaptación a estes cambios que axudan ás empresas relacionadas co rural a enfrontar os impactos negativos, como secas, inundacións e variacións nos patróns de cultivos.

A economía rural debe estar diversificada, como é o caso da nosa comarca. Pero é a riqueza da nosa zona, as terras, a auga, o sol… os elementos que fan que sexa única e que os produtos que crecen aquí non teñan comparación. Porque a iso unimos a tradición e o saber facer ancestral dos nosos antepasados, dos nosos avós, que nos ensinaron do bo, o mellor, o máis natural e beneficioso para nós.

Eles teñen moi claro que é moi importante a xestión sostible dos recursos naturais. Por exemplo, promover prácticas agrícolas e gandeiras sostibles que conserven a fertilidade do chan, e todas as empresas que entrevistamos son un claro exemplo de boa xestión, de sustentabilidade e tradición, minimizando ou eliminando por completo o uso de agroquímicos, que a longo prazo prexudican á nosa saúde.

Para falar da sustentabilidade na viticultura, entrevistamos a Purificación García, dona dunha das adegas máis representativas da zona, Adega Triay, e tamén ao presidente da Denominación de Orixe Monterrei, Jonatás Gago, que nos explicaron que o cultivo de viñedos no Val de Monterrei enfronta desafíos significativos debido ao cambio climático. As subidas e baixadas de temperatura e os patróns de choiva sen sentido (inundacións e secas en épocas nas que non son normais) están a afectar á calidade e produción das uvas. Para abordar estes retos, os viticultores están a adoptar prácticas agrícolas sostibles, como a xestión integrada de pragas, a rega eficiente e a agricultura de conservación para preservar a saúde do chan. Ademais estanse explorando variedades de uva máis resistentes á calor e á seca. Estas medidas non só axudan a protexer o medio ambiente, senón que tamén aseguran a continuidade dunha industria vinícola próspera no val, e axudarán dunha maneira moi significativa a que os nosos mozos teñan un futuro aquí e non sexa necesario que emigren a outros lugares.

Puri García (Adegas Triay): «Non lle botamos químicos á uva, así que non afectamos ao medioambiente. Hai cepas que empezaron cos romanos, hai dous mil anos»

O Val de Monterrei ten a sorte de ser unha terra propicia para a agricultura e a gandería. Destaca, sobre todo, a viticultura, que xa se facía dende a época romana (tal e como se recolle nos libros de J.Taboada Chivite). Aquí, concretamente no municipio de Oímbra, comeza a historia da Adega Triay, hai xa seis xeracións atrás. As viñas desta adega están situadas nunha terra con moitísimo mineral, sobre todo lousa, arxila e tamén cuarzo. Ademais, teñen uns nacentes de auga de montaña espectaculares, polo que non teñen necesidade de regadío a pesar de levar anos de seca. Aínda sen auga, a uva ten un rendemento moi bo.

O amor e o respecto polas viñas herdadas dos seus devanceiros son o primeiro que nos sorprende ó coñecer a Puri García, fundadora desta adega, xunto co seu marido Antonio A. Triay. A isto súmase a paixón polo seu traballo e o seu gusto por amosar con orgullo como xestionan este negocio familiar comprometido co medioambiente, coa sostibilidade e co desenvolvemento do rural. Mirando ó futuro, pero sen olvidar de onde veñen.

—Fálanos da vosa forma de traballar a uva.

—A forma de traballar a uva e a cepa é que deixamos 5 ou 6 virotes para que despois teña moita calidade, porque hai uns minerais moi bos na terra. A raíz chupa eses minerais e podemos ter mellor calidade, por iso son viños con máis sabor a froita e máis expansivos na boca.

—Cal é o lugar axeitado para o tinto?

—Pois que estea xusto nunha ladeira na que temos un sol espectacular, pero xusto aí na montaña. Canto máis preto da montaña, mellor, porque aos tintos dálles moita máis madurez e moita máis fortalez. Por iso tratamos de que as uvas tintas estean xusto na ladeira.

—Cando creastes a empresa , pensabades que iades ter tanto éxito?

—Pois a verdade é que eu son moi positiva e hai que ter moito propósito de vida e saber o que queremos. Empezamos con moita ilusión; veño dunha familia de de viticultores, de adegueiros a granel, xa que antes non se embotellaba o viño. Vendíase todo a granel e en Galicia.

—Credes que o labor que estades a facer na empresa é relevante para o medio ambiente?

—Si, porque nós non usamos químicos, entón ao medioambiente non lle vai a afectar. Non usamos herbicidas e non os imos usar nunca; tampouco outros químicos. Cando viñeron choivas torrenciais, o que nós fixemos durante semanas foi botar preventivo de cobre e conseguimos que non lle afectase á vide o problema da humidade, que é cando sae o fungo. Bótase un 70 % cobre puro para endurecer os sarmientos que van saír, que serían as varas, cando brota a folla.

—Por que decidistes dedicarvos a esta produción respectuosa co medioambiente, no canto dunha produción máis industrial?

—Porque nunha industrial usan cortadoras , todo tipo de maquinarias, non estás en contacto coa cepa e non te vas a preocupar tanto pola uva. É totalmente distinto non ten nada que ver ,vas achegarlle moito máis agarimo, aínda que só sexa a unha cepa para guiar.

— Empregades algún tipo de herbicidas ou produtos fitosanitarios nas vides?

—Non, non necesitamos tratamentos químicos. Refírome a tratamentos que vaian á uva. Con tratamentos preventivos como xofres en po e cobre, que son minerais naturais, é suficiente. Hai xente que lle dá químicos á uva, para que non podreza se teñen cando tardan en pedila as adegas. Nós non llo damos porque o clima admite que non llo deamos. Por exemplo, nas Rías Baixas, onde hai humidade, si que lles terían que dar tratamentos químicos, pero nós, na nosa zona, non, porque sobre todo no verán hai moito vento e sol; se hai aire, non hai humidade. Aquí axúdanos moito o clima e a terra que temos. Dispoñemos dunha chea de cousas positivas e boas para a viticultura. Son cepas que empezaron cos romanos e dous mil anos despois seguímolas traballando, todo polo clima tan bo.

—Que valor achega o voso produto á sociedade?

—Hai unha diferenza moi grande respecto doutras adegas, Unha é que deixamos moi pouca cantidade de virotes e sarmientos; dous no canto de catro. E iso si que o van a notar os consumidores. Tamén hai unha diferenciación bastante grande nos tratamentos como xa contei. Por todo iso, o viño ten un sabor máis afroitado e con máis calidade. Porque aquí priorizamos calidade antes que cantidade. Antes non era así. O meu pai vivía de vender todo o viño a granel en cantidades moi grandes. A nós iso non nos interesa, porque somos unha adega pequena, témonos que diferenciar das grandes e non nos interesa que vaia calquera cousa á adega. Incluso vendimiamos a man, facemos a selección da uva para escoller sempre a limpa, non podre nin seca. E non quitamos moita folla polos lados porque a folla o que fai é protexer, que non se queime a uva, e é importantísima para a maduración do froito.

—Pensades que debería haber máis xente dedicada ao campo?

—Si, porque é moi bonito e moi grato. Dá igual o que se estude, iso vai quedar para un, porque vai ser cultura e vai facer que a persona estea a un nivel de falar con quen sexa. Pero o campo vai achegar moitísima riqueza, tanto mentalmente como intelectualmente porque disto apréndese moitísimo tamén.

—Que consello nos dariades en canto a sustentabilidade?

— Ter sempre positividade. Traballando cunha cepa ou en calquera cousa do campo ides estar en contacto co aire , co sol, coa calor… Todo o que fagades sempre, sempre ten que ser moi positivo, e así sempre ides conseguir moitísimo, de negatividade non sae nada.

ALGÚNS DATOS INTERESANTES SOBRE O COMPROMISO DE ADEGA TRIAY CO MEDIO AMBIENTE

·Contratan xente para ensinar como se traballa o campo e porque queren facer todo manual. Ao ter 10 hectáreas poden facelo desta forma, e así tamén teñen xente da contorna que está gañando un soldo.

·Trituran todas as videiras para abono, pero antes a xente tamén a levaba para leña, porque arde moi ben.

·Deixan todo moi ben preparado para poder ver e cortar as uvas con facilidade, así o traballo non é tan canso e é máis cómodo.

·A limpeza do mosto, por exemplo, faise con frío.

Jonatás Gago, presidente de la DO Monterrei: «Hai que ir da man coas adegas para chegar á excelencia e que aquí haxa un futuro para os mozos»

—Bos días, presidente (preguntámosllo cun sorriso porque este presidente é o mesmo que foi o noso profesor en infantil). Que facedes na Denominación de Orixe (DO)?
—Pois ben, o presidente da Denominación de Orixe trata de coordinar un pouco o día a día do consello de taller. Esta tarefa é a parte de control que se dedica, loxicamente, a controlar as plantacións, os viñedos, a capacidade da uva, sobre todo cando se recollen mostras nas adegas para posteriormente levalas a degustación. O equipo de catadores da comisión de cata certifica que estes viños son aptos e permiten o seu embotellado. O equipo de control, ademais diso, encárgase, de vixiar a orixe da uva cando é obxecto das vendimas. Durante a época de recollida realízanse as medicións da vendima, comprobase que as colleitas teñen unha certa produción, porque hai unha produción limitada por hectárea que pode estar preto dos 10.000 ou 11.000 quilos segundo a variedade. E tamén se encarga da promoción, de facer feiras e pasar por Alemaña ou Francia e por moitos outros países e presentar o viño de Monterrei, que xa é mundialmente coñecido.

—Como cres que axudou a creación da DO aos viños que saen de aquí?
—O máis importante da DO, ademais dos viños que saen, é sobre todo a nivel económico. Agora mesmo é un dos motores económicos do tecido empresarial que hai na comarca de Monterrei porque o viño é posiblemente o máis poderoso nese sentido. É dicir, o que se pretende é que os viños xa non sexan só de calidade, senón, e sobre todo, de cantidade. Que sexan excelentes, é que a xente siga mantendo esa cultura do viñedo. Temos todos claro que é un potencial laboral na comarca para os mozos (xa temos un módulo de FP dual de aceites de oliva e viños), para reter e captar poboación en Verín e a comarca de Monterrei, e para que vexamos que tamén hai futuro no rural. É duro, pero tamén é gratificante. O que tamén se pretende coa DO é que a xente siga ligada á terra, e que se vexa que hai prosperidade económica nese sentido.

—O cambio climático que provoca fenómenos meteorolóxicos extremos é unha preocupación para Monterrei?
—Claro que o cambio climático afecta moito e somos conscientes diso. Estamos a falar de que estes últimos anos aquí vimos situacións que no pasado non existían. Hai uns anos descoñeciamos como podían ser as vagas de calor que podían influír moi negativamente. E neste momento a temperatura é moi alta, e iso é o que fai que o proceso de xerminación na planta se desenvolva antes, o que leva a que a floración se produza antes do que debería ser. O que tamén afecta moito son as xeadas tardías. As xeadas teñen que vir nos meses de xaneiro, febreiro, cando a vide aínda non brota e non pasa nada. Agora temos o problema de que, a medida que estas calores se aceleran, o brote da planta da vide vaise acelerando cando hai xemas pequenas. Unha xeada de menos un, menos dou ou menos tres graos pode queimar o brote e arruinar completamente a produción.

—Cales son as principais iniciativas ou proxectos que se están a levar a cabo en diferentes adegas da comarca?
—Falando tamén a nivel de sustentabilidade, porque tamén é moi importante e se está a investigar moito, aprobamos un convenio co Inorde, que vai instalar en todos os concellos que pertencen á DO Monterrei estacións meteorolóxicas. É algo moi interesante porque deste xeito, cunhas 10 estacións meteorolóxicas ou máis distribuídas por toda a zona, teremos datos moi fiables sobre os momentos de humidade e temperatura, e alertarán ao viticultor no caso de que se produza un alto aumento da temperatura cunha humidade moi elevada no ambiente, mediante unha aplicación no móbil que permitirá que o viticultor vaia rapidamente á viña e poida realizar tratamentos. Desta forma, o viticultor estará máis tranquilo e aforrará custos en tratamentos. Será complicado se non nos axustamos á lei europea, que xa ten normativas para 2050; por exemplo, a redución do 50 % dos tratamentos fitosanitarios, as aplicacións de fertilizantes, e limitar os novos clons para facer plantas máis resistentes que se adapten ás novas circunstancias ás que o cambio climático nos está levando.

—Existe algún control do uso de produtos químicos?
—Si, claro que hai un control, hai un límite de produtos químicos, sobre todo para o tratamento fitosanitario. O ideal serían as plantacións ecolóxicas onde os tratamentos fitosanitarios se usaran o menos posible. Tamén se trata de reducir o uso de herbicidas e mesmo do sulfato de cobre para unha maior seguridade na viña.

—As adegas da DO están adaptadas á sustentabilidade?
—Pois ese é o traballo onde estamos a poñer todos os nosos esforzos para que, pouco a pouco, nos deamos conta de que o cambio climático está aquí, e para que todos, coa axuda do Consello Regulador, loxicamente, investiguemos e avancemos neste eido.

—Que obxectivos a curto prazo ten a DO nese campo da sustentabilidade?
—En principio son aspectos nos que estamos a traballar, sobre todo a nivel particular. Debemos intentar que a pegada de carbono sexa nula tamén nos procesos de elaboración nas propias adegas. Por exemplo, facilitar o uso das enerxías renovables a partir de placas solares e mesmo na instalación dun muíño de vento para que a enerxía que se emprega tanto na viña como na produción de viño na adega sexa máis ecolóxica.

—Para rematar, que proxectos tes a curto e longo prazo?
—O Consello Regulador medra moi progresivamente, case exponencialmente, e no que máis estamos traballando agora mesmo é, loxicamente, no control e a calidade do viño. Cumprir a nova normativa da Xunta e a de ENAC, que é a Entidade Nacional de Acreditación. Temos que seguir traballando na calidade dos nosos viños, en promociOnalos e en ir da man coas adegas para chegar á excelencia e que aquí haxa un futuro para os mozos.

Seguimos coa investigación e atopamos a José Luis Vaz Fernández, xerente e socio da cooperativa ecolóxica Verín Biocoop, que nos falou de que a gandería no Val de Monterrey centrouse na cría de razas autóctonas adaptadas á contorna local, o que contribúe á preservación da biodiversidade e ao mantemento de paisaxes tradicionais. Con todo, a intensificación agrícola e os cambios nos hábitos alimentarios están a xerar presións sobre o sistema de produción gandeira.

Para garantir a súa sustentabilidade, os gandeiros están a implementar prácticas de manexo do pastoreo que promoven a rexeneración de pasteiros e reducen a pegada de carbono. Ademais, están a explorarse alternativas de alimentación animal máis sostibles, como a incorporación de subprodutos agrícolas locais na dieta do gando.

José Luis Vaz Fernández, xerente de Verín Biocoop: «Se non respectamos a nosa terra, non somos nada»

—Que é Verín Biocoop?

—É unha empresa cooperativa de economía social onde colaboramos varias granxas desta provincia para producir, transformar e comercializar carne de tenreira de vaca de produción ecolóxica. É dicir, son ganderías que teñen razas antigas que están en perigo de extinción: Cachena, Vianesa, Frieiresa, Caldelá e Limiá. Veñen desde a prehistoria de Galicia e son todas orixinarias de cinco comarcas diferentes, esencialmente desta provincia de Ourense.

—Cal é o voso principal obxectivo?
—Producir correctamente para as nosas consumidoras e consumidores carnes de altísima calidade, non só organoléptica (como din, de padal), senón tamén que non leven ningunha traza de produtos químicos, xa que hoxe en día a alimentación está moi comprometida porque provén de procesos produtivos intensivos ou industriais é dicir, contaminantes que danan a nosa Terra. Ese é o principal obxectivo desta produción.

—Como foron os comezos?
—Complicados,moi complicados! Dáte conta que en España os primeiros avais de produción ecolóxica emitíronse nunha sociedade catalá que se chama Vidasana que segue funcionando. Nin había selos oficiais. Despois xa se descentralizou e empezaron con selos reguladores autónomos dependentes da administración en cada autonomía, e tamén hai empresas certificadoras privadas. Eu fun uns dous fundadores do CRAEGA (Consello Regulador de Agricultura Ecolóxica de Galicia), e a unión fai a forza. O primeiro que houbo que facer foi labor de captación de gandeiros que tivesen sensibilidade por facer as cousas ben e estar unidos. Somos unha empresa cooperativa e cando non tes animais suficientes tes que depender de terceiros porque por desgraza este país funciona moi mal, pero fomos pouco a pouco conseguíndoo.

—Podes falarnos un pouco sobre como se xestiona unha granxa ecolóxica?
—Cada un xestionamos a nosa; despois a cooperativa xestiona compra de insumos, comercialización de todo tipo, burocracia, papeleos… Non hai unha granxa que xestione Biocoop, senón que isto é un sumatorio de granxas ou de gandeirías que se integran nesta empresa para solucionar problemas e conseguir ata o último céntimo que se poida. Porque non podemos esquecer de que a función agraria e gandeira, dados os prezos actuais que nos pagan, non sería sostible nin rendible se non tiveramos esa política agraria comunitaria que paga un diñeiro por facer labores ambientais.

—En que tipo de hábitats adoitades ter os vosos animais?
—Reproducimos o esquema da natureza: animais ceibes, en liberdade todo ano coma se fosen animais salvaxes, na maior parte das nosas gandarías asociadas. Somos unha excepción dentro de Galicia.

—Por que cres que non hai tanta produción ecolóxica como en extensivo?
—Por varias razóns. Hai xente que pensa que o ecolóxico é unha cuestión de catro iluminados. Pero é que hai que producir desta maneira porque nos ensinaron así. Para facer isto tiñamos que retrotraernos á Segunda Guerra Mundial porque xa despois dese conflito foi a invención dos sistemas intensivo, é dicir, moitos animais en pouca superficie. Consisten en explotar os recursos da terra ó límite, meterlle abonos químicos para que produza moito… É un método irracional, porque a avaricia rompe o saco e somos seres avariciosos , estamos a forzar a máquina de tal maneira que estamos a acabar con todo. E isto é obra do home.

—Que é máis fácil, producir en agricultura ecolóxica ou en gandeiría ecolóxica?
—Está relacionado, na gandaría non facemos agricultura. Cando antes tiña unha gandería de leite pois si, cultivaba millo porque había que darlle penso ós animais e era bastante complexo no tema ecolóxico. Trátase de minimizar gastos e non esnaquizar a terra. O ideal é que a terra estea cuberta por unha capa de verde para que non perda as súas propiedades e nutrintes.

—Cales cres que son as causas do pouco coidado que aínda se ten cara ó medio ambiente? Que poderiamos facer nós para cambiar esta situación?
—Primeiro, asumilo. É dicir, ser conscientes do problema y ademais manifestalo, protestar, porque evidentemente imos facer forza para decir que non nos gusta esta maneira de vivir, esta maneira de producir ou esta maneira de consumir. E hai que facer algo para darlle a volta á tortillla e asegurar o noso futuro.

—Xa por último, como definirías a vosa ética a nivel de concienciación ecolóxica e coidado do medioambiente??
—Máximo respecto á terra, máximo respecto ó animal, máximo respecto ó noso consumidor, ou sexa, respecto total e absoluto, entendido dunha maneira holística, interrelacionada, onde todos nós necesitamos e vivimos nese mesmo hábitat: ti sen min ou eu sen ti non somos nada. Debémonos aos demais, e sobre todo debémonos á nosa nai, terra que evidentemente non podemos matar. Unha nai non se mata, cóidase e quérese.

Cambiando de terzo, as nosas pescudas seguiron o camiño dun dos seres vivos máis importantes para que a vida no planeta siga adiante: as abellas. Concertamos unha entrevista con José Antonio Pazos que montou a empresa Mel Aialma que no encontro deixou claro que a apicultura desempeña un papel crucial na polinización de cultivos e a conservación da biodiversidade no Val de Monterrei. Con todo, as poboacións de abellas enfróntanse a ameazas como a perda de hábitat, o uso de pesticidas e a aparición de enfermidades.

Para promover unha apicultura sostible, os apicultores están a levar a cabo prácticas de manexo que inclúen a diversificación das fontes de alimento das abellas, a colocación estratéxica de colmeas para maximizar a dispoñibilidade de recursos sen esgotalos e o control integrado de pragas e enfermidades sen o uso excesivo de produtos químicos. Ademais, están a colaborar con científicos e autoridades locais para monitorear a saúde das poboacións de abellas e conservar os seus hábitats naturais.

José Antonio Pazos, de Mel Aialma: «Son un namorado desta terra, dende a que facemos un mel de calidade»

—Por que quixestes comezar este proxecto?
—Eu son apicultor, pero prefiro chamarme abelleiro porque coido das abellas. Decidimos asentarnos no rural xa que tiven que abandonar o corpo de bombeiros por un accidente e non tiñamos ningunha fonte de ingreso, e ao ter dous nenos, aquí teriamos un medio e unha calidade de vida mellor que na cidade na que residiamos, en Vigo. Polo ano 2019 ou 2020 intentamos montar unha pequena explotación apícola. Os meus coñecementos sobre isto viñan de cando, ao criarme cos meus avós na aldea, ía co meu avó nun burro. Daquelas, non había colmeas, senón que tiñan cortizas. Eu ía durmindo no burro e o meu avó despertábame e dicíame: «Neno, colle iso». Eu collíao, metíao na boca e flipaba. Ao facer eu a miña primeira colleita de mel e probala veume ese mesmo recordo do meu avó de hai corenta anos como se fose agora mesmo. Quedáronme aqueles coñecementos, que máis que nada son recordos. Daquela recuperei dúas ou tres albarizas, colmeas pechadas para que os depredadores non as ataquen, e así empecei hai catro anos cun total de 20 albarizas, que despois de dous anos se convertiron en corenta, despois de tres, en 100, no cuarto ano ,120, e hoxe en día arredor de 150-200. É un proxecto que facemos a miña muller e os meus nenos, que vivimos nunha pequena aldea de Laza chamada Souteliño. Eu xa son de Laza e estou moi orgulloso da miña zona. O nome do noso mel é Aialma, e pareceunos tan boa que comezamos a mandarla a concursos galegos, nacionais e internacionais.Déronnos moitos premios. O ano pasado, en Londres, déronnos o primeiro premio á mellor mel multifloral do mundo. O que empezou coma unha aventura, resultou un medio de vida, unha fonte de ingreso.

—Por que decidistedes facelo na aldea e non na cidade onde residiades?
—Eu son un namorado da miña terra, e vin polos recordos todos da infancia e a tranquilidade que disfrutariamos. Ao principio custoume, e de feito era a miña muller a que quería vir para o meu pobo, que é bióloga e tamén lle gusta moito o rural. Eu dicíalle: «Pero que imos facer a Laza, terei calidade de vida, pero de que imos traballar alí?». Pero realmente a miña muller tiña toda a razón. Así, cando sufrín o accidente mentres traballaba de bombeiro e me deron a incapacidade, vimos que a mellor idea era vir para Laza. Agora métome en Vigo ou na Coruña e moléstame todo, porque estou acostumbrado á tranquilidade. Os meus fillos incluso non saben andar pola cidade, non son capaces de ir pola beirarrúa porque están acostumados a andar por calquera lado sen perigo.

—Antes falaches duns premios, como vos sentistes cando volos deron?
—É a recompensa dun traballo ben feito, que comezamos pouquiño a pouco, ata ter máis de cen colmeas. Para min é a recompensa ao traballo ben feito e ao proxecto familiar.

—Por que non empregades ningún produto artificial?
—Porque para min isto é un mel de autor, de boa calidade e non de cantidade. Eu teño unha produción pequena e cando se acaba, acabouse, hai que agardar á seguinte colleita para volver vender mel. Podería meter o dobre de colmeas, pero xa non sería o mesmo; estarían mal atendidas. Eu teño só o que podo atender, independentemente de que conte coa axuda da muller, dos pequenos… Eu son de medrar cos pés na terra e non me gusta ter máis do que podo.

—Cal é o mel que máis vendedes?
—Teño tres tipos e envaso en botes de 500 gramos ou 1 kilo: monofloral de castiñeiro, mel monofloral de silva e mel de castiñeiro, carballo e brezo, multifloral. Véndese moi ben fóra de aquí, porque aquí todo o mundo ten mel, pero a xente da costa, onde só hai mel de eucaliptos, cando proba este mel, flipa.

—Por que lle dades tanta importancia ao envase? Que empregades para facelo? 
—É marketing, xa que hoxe, á parte da calidade do produto, tamén che ten que entrar polo ollo. Ademáis hai un significado máis aló do propio envase. Isto é un traballo moi grande da miña muller xunto a un colega que ten ela que é deseñador, e leva moito traballo para que sexa diferente a calquera outro que podes encontrar no mercado.

—Que significado ten cada cousa?
—Os meus botes poñen Aialma. Teñen unha abella e unha lúa por unha lenda celta que di que a alma das persoas cando morren, convértese en abella e vai á lúa. Ademáis de que a miña filla chámase Lúa. Despois tamén vai a careta do peliqueiro que para min é un tema e un sentimento moi importante, o Entroido. Logo, por detrás ten unha etiqueta que fala un pouco do noso proxecto, a conservación do mel, como facer se está cristalizada, a información do produto, o rexistro sanitario, a miña dirección, a caducidade, o número de lote…

—Nalgún momento pensaches que ao saír da cidade ías ter menos oportunidades ou que non ías trunfar?
—Ao principio custoume, pero na miña opinión, os valores que che inculcan na túa infancia quédanche para toda a vida e vas por todo o mundo con eles. Ao estar xa na cidade e pensar en vir ao pobo bótate para adiante a tranquilidade, a calidade de vida… Pero tamén te botan para atrás os servizos, porque os que hai nunha cidade, non os hai nun pobo. Eu tampouco os boto moito en falta, excepto os básicos como poden ser un pediatra, o transporte público…Pero eu hoxe non volvería á cidade. Se a día de hoxe calquera magnate me quixera comprar isto todo, Aialma, eu non o vendería, porque hai un sentimento detrás que para min non ten prezo.

—Que fas para promocionar e vender o teu mel?
—A min gústame moito que a xente saiba dela, non só vendela. Moitas veces cando vou ás feiras e veñen probar o mel dígolles: «Isto non é mel, é un proxecto familiar do que hai un antes, un durante e un despois ata chegar ao produto final e ao comprador». Cóntolles o que vos contei a vós, e a maioría alucinan. Ademáis, se ti adornas o teu proxecto cunha historia real, tira máis.

—Cambiarías algo?
—Eu penso que os anos van poñendo a cada persoa no seu sitio, a min polo menos pasoume. De pequeno tes unha forma de pensar, logo con 20 ou 30 anos tes outra. Desde meu punto de vista, é moi importante ter unha formación, que nun futuro, xunto cos valores que recibes, vai dar o seu froito. E ao decidir montar unha familia xa te asentas e pensas as cousas, aínda que antes non as pensases e fose todo cara adiante. Tampouco estou arrepentido de ter ido á cidade, o pasado non se pode cambiar. Pero é certo que si eu descubrira isto antes de marchar cara á cidade teríao de pincipal fonte de ingresos dende un principio, e levaría varias décadas de apicultor. PERO levo 5 e tamén está ben; antes fun carniceiro, e fun bombeiro… E aprendín de todas as miñas épocas da vida. Eu son deses para os que o querer é poder.

Por último, decidimos falar con outros dos emprendedores do val, Juan Matías da empresa Terra de Baronceli, que quixo poñer en valor o cultivado de maneira tradicional e en ecolóxico da nosa zona, facendo marmeladas e conservas da máxima calidade con produtos próximos. Entre outras cousas contounos que a produción de conservas, baseadas en materias primas locais como froitas e verduras, é unha parte importante da economía integral do Val de Monterrei. Non hai sobreexplotación de recursos naturais e xestionan da mellor maneira os residuos que producen contribuíndo á sustentabilidade. Adoptaron medidas para reducir o desperdicio de alimentos, optimizar os procesos de produción e fomentar a agricultura rexenerativa, e, no posible, de proximidade. Ademais están a buscar oportunidades para diversificar os seus produtos e promover a comercialización de alimentos saudables e sostibles, en liña coa demanda do mercado actual.

Juan Matías, conservas Terras de Baronceli: «Somos de agricultura ecolóxica, de artesanía alimentaria»

—Como xurdiu esta empresa?

—Eu non era agricultor, eu tiña outro traballo aquí en Verín. O que pasa é que sempre me gustou moito a agricultura e sobre todo o medio ambiente. Estudei agricultura en Barcelona e as fincas do meu sogro paseinas a ecolóxicas, e empezamos a venderlle a unha empresa que estaba no Campo dos Remedios que hai vinte anos pechou. Comprámoslle nós a maquinaria e comezamos a fabricar. Hai dez anos pedimos unha subvención e agora temos a fábrica en Vilaza (Monterrei), e estamos fabricando máis da metade das cousas que producimos nós, e a outra metade das cousas cómpramolas en produtos de cercanía sempre en ecolóxico. Estamos amparados no selo da agricultura ecolóxica, o cal quere dicir que non botamos nada de herbicidas nin produtos de síntese como veleno sintético ou sulfato sintético. É todo natural. Temos dúas inspeccións nas que collen mostras das fincas ou da fábrica a ver se ten algún tipo de residuo químico, e se os ten, sácannos o selo.

—Cal é o principal produto que vendedes?

—Nós sobre todo facemos marmeladas, de fresa e de froitos vermellos especialmente. Na parte de Portugal mercamos moito arando, xa que cando hai moito excedente e o produto ponse moi maduro ao supermercado non lle vale. Por iso o mercamos, e con eles facemos marmelada. Algunhas son 100 % arandos sen azucres; nós usamos xarope de agave que é un endulzante natural máis san e ecolóxico. Tamén facemos unha liña de patés veganos con pemento, con boletus, con shiitake… O mercado ao que lle mercamos as froitas tamén é un mercado ecolóxico.

E ata ata hai dous anos nós estabamos vendéndolle a Dinamarca pemento de Oímbra, pemento ecolóxico. En Dinamarca fixeron un estudo que viu que para o medio ambiente era mellor producir os pememtos aquí e levalos para Dinamarca que producilos alí, porque vai moito frío e tíñanlles que pór calefacción, pór cristal e unha serie de cousas que facía máis ecolóxico producir o pemento en España e levalo alí, que producilo en Dinamarca. É unha asociación ecoloxica. Nos colliamos o pemento o luns e o xoves tiñao o cliente danés na súa cesta. Moitas veces a sustentibilidade é iso, estudar que é o mellor. Moitas veces o quilómetro 0 é o óptimo, pero hai outras nas que iso é inviable.

—Sodes unha empresa sostible?
—Estamos intentándoo, somos sostibles paulatinamente, pouco a pouco. Por exemplo, nós temos unha caldeira que queima gasoil, fixemos un presuposto para facer unha caldeira con pélets, e realmente, á parte de que custa moitos cartos, é que non hai aínda técnicos que se atrevan a facer unha caldeira para unha industria que ten que esterilizar 2.000 botes dunha vez. Non é moi factible. Temos unha furgoneta de gasoil, cando sexa vella cambiareina a unha eléctrica, pero hai que compaxinar a sustentibilidade coa carteira. Antes usabamos plástico para que non se reproducisen as herbas, agora en vez de usar plásticos usamos unha fécula de pataca que se descompón.

—Que tipo de froita usades en xeral para facer os produtos?
Pois usamos algo de todo, facemos marmelada de uva Mencía, de pera, de mazá… Tamén facemos moitas cousas coa castaña: crema de castaña, castaña con chocolate, boletus con castaña, etcétera.

—Empregades algún produto artificial?
—Non, porque a normativa non nolo deixa empregar e porque nós non queremos. En agricultura ecolóxica non se pode empregar nada que sexa químico artificial. Usamos certos sulfatos como se facía antigamente, que teñen unha regulación e demais.

—E se vos deixasen?
—Tampouco os usaría, estou nisto porque me gusta o natural. Por exemplo, estou totalmente dacordo coas manifestacións dos agricultores, porque o produto págannolo moi pouco e logo ao consumidor chega carísimo, pero hai cousas que non comparto. Hai cousas que xa que está comprobado que son canceríxenas, que está estudado científicamente que matan a xente e ao medio ambiente, e agora, os que protestan, déixanas usar, e iso non pode ser así. A carteira estanos a todos apretada, pero moitas veces temos que priorizar o de preto e o ecolóxico.

—Como é o proceso de fabricación das marmeladas?
—Simplemente temos unha pota moi grande cunhas aspas que vai dando voltas, entón botamos, por exemplo, a fresa, e unha vez que se consume un pouco botámoslle o endulzante. Cando chega a un grao de dulzor determinado para que se chame marmelada, que está regulado por lei, envasámola, pasteurizámola, como fai a xente a baño María, etiquetámola, vendémola e comémola.

Para o envasado temos unha enchedora, que é automática, e despois temos unha pechadora que tamén é automática e bótalle un pouquiño de vapor para ao condensarse que baixe a tapa. Segundo o produto podemos pechalo a man ou pechalo así. Despois, para os pementos de Oímbra asados en leña de carballo simplemente temos unha parrilla moi grande. Botámolos aí, pelámolos a man, como facían as avoas, con coitelo, metémolos no bote con algo de limón, coma as avoas tamén. É unha cousa moi artesanal, por iso podemos competir. Nós en prezo nunca poderiamos competir. En Galicia é case imposible facelo porque hai agricultores que plantan coma medio val de Verín de tomates, cunhas máquinas bestiais que collen todos aínda que estean verdes, bótanos nun concentrador e o tomate sae ás fábricas. Nós facémolos todo artesanal, recollido todo a man. Somos de agricultura ecolóxica, de artesanía alimentaria, de moitos certificados, de slow food… Procuramos ter certificados para que a xente se fíe de nós, porque hoxe hai moita falsificación.

—Como decidistes comprar a maquinaria da outra empresa?
—Deuse a casualidade de que a fábrica pechou e dixeronme «Queres as máquinas?». Chegamos a un acordo e merqueillas. Tamen é ecolóxico mercar algo de segunda man. Puxéronmas ben de prezo e eu tiña ansia por seguir facendo algo e por iso as comprei.

—Cal foi o primeiro produto que se comezou a vender?
—O primeiro foi a fritada de Monterrei, unha especie de pisto que leva: tomate, cebola, pemento de Oímbra, cabaciñA, berenxena e vai sofrito con aceite virxe extra. Foi un produto que lle suxeriramos aos anteriores que tiñan a fábrica, cando se pasaran a ecolóxico precisamente por ese produto. Cando comprei, esa fábrica producía o 5% ecolóxico e o 95% en convencional. Nós hoxe estamos producindo en ecolóxico o 90% e só o 10% en convencional.

Cal é o produto que máis se vende e máis éxito ten?
—Cada mercado é distinto. O que máis se vende é a marmelada de arandos 100%; non hai outra no mercado, non existe, son unhas condicións especiais que hai nesta zona e o saber facer noso as que levan á excelencia deste produto. Na industria hai que traballar moito . Nós, por exemplo, para sacar unha marmelada cen por cen de arando temos no parque tecnolóxico de Ourense a xente que está estudando estas cousas. Fixemos un convenio con eles para sacar un produto óptimo e que case non hai en Europa. De feito, hai unha empresa de Polonia que nolo quere levar. Vendémolo para Canarias, Canadá… Pouca cantidade porque non temos moito, pero hai moita xente interesada. Nunha empresa tes que ter algo que te diferencie dos demais, e ademáis, que sexa económico e que o deas feito facilmente.

—Xa por último, cales son os sabores menos comúns que tedes?
Realmente non facemos nada moi exótico porque nós o que realmente buscamos é a calidade do produto. Facemos marmelada de castaña con cacao puro que é moi parecida á Nocilla e simplemente leva castaña, o cacao puro do comercio ecolóxico e xusto, xarope de agave e limón. É unha cousa moi simple que non existe no mercado. Apostamos por cousas sinxelas. E temos tamén marmeladas para diabéticos.

Chegamos á conclusión , despois de todas as nosas investigacións, de que todos os entrevistados son conscientes da importancia que teñen os seus proxectos para a supervivencia dun mundo rural no que si pode haber futuro, e amósanse realmente comprometidos coa conservación da biodiversidade, tendo coidado da terra e do hábitat natural de todas as especies que forman parte do noso ecosistema. Pero todos nós temos que poñer o noso graniño de area para que isto funcione, para coidar do noso planeta, da casa común. Non temos un planeta B ao que escapar. A Terra é o noso pasado, o noso presente e o noso futuro.

É fundamental que todos nos impliquemos en lograr ese desenvolvemento sostible no noso rural. A pregunta que debemos facernos é QUE PODO FACER EU?

Compartir en Compartir en Facebook Compartir en Twitter Compartir en WhatsApp

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies