4. ACTIVIDADES

¿Que valores achega a ciencia á cultura?, ou polo menos, ¿cales son os que máis se poden desenvolver cunha educación científica? Ao meu entender, estes serían algúns dos valores da ciencia.

TÉCNICA: INFORMACIÓN

A. Curiosidade: A ciencia nace dun insaciable desexo de coñecer e comprender. O motor da ciencia é o proceso incesante de formularse preguntas por parte dos seres humanos.

B. Escepticismo: A ciencia promove a procura e esixencia de probas e a avaliación continua do coñecemento. É evidente que iso implica á súa vez unha inevitable honestidade ao considerar as propias crenzas ou suposicións.

C. Racionalidade: Entendendo como tal un respecto á lóxica, así como a consideración de antecedentes e consecuencias de cada fenómeno analizado. Na procura de causas e motivos dos fenómenos a persoa racional non é supersticiosa.

D. Universalidade: O que é válido para un é válido para todos, independentemente da nación, a lingua, a relixión ou a cultura.

E. Comunismo: Os métodos e logros da ciencia son bens de propiedade común, o coñecemento científico pertence a toda a humanidade.

F. Provisionalidade: É unha característica esencial do coñecemento científico. Aínda que poida resultar incómodo, debemos incorporar esa circunstancia como un valor, fronte a esquemas de certeza, permanencia e inmutabilidade. Habemos de afacernos a vivir sen verdades eternas.

G. Autocrítica: A ciencia está aberta ao escrutinio social, histórico e cultural; o científico é crítico consigo mesmo, recoñece as súas propias limitacións e acepta que existen outros modos de ver o mundo.

H. Apertura: Implica a dispoñibilidade para aceptar ideas dos demais. A apertura é imprescindible para a innovación que resulta da creatividade.

I. Creatividade: Para propor visións alternativas, establecer relacións orixinais, deseñar novas experiencias, propor hipóteses inesperadas, identificar variables, inventar leis, modelos, teorías, aparellos…

J. Innovación: O cambio é consustancial á ciencia e unha característica imprescindible para que se prolongue a vida, tanto a nivel individual como colectivo, tanto en sentido biolóxico como en calquera outro.

Ramón Núñez Centella

Director do MUNCYT (Museo Nacional de Ciencia e Tecnoloxía)

TÉCNICA: ENQUISA

¿É a ciencia divertida? O valor que ten o coñecemento científico para os cidadáns leva tamén consigo un compoñente atractivo

Nas tres Unidades anteriores ofrecemos datos explicando en que consisten os valores científicos: Sentido crítico para nativos dixitais, observar cos ollos da ciencia, o valor da dúbida, recursos para xestionar a ignorancia, e outros.

Hoxe queremos exporlles aos mesmos autores deses estudos, os científicos Paco Franco do Amo, Patricia Barciela e Marcos Pérez Maldonado unha pregunta máis directa e coloquial: ¿é a ciencia divertida?

Pregunta: ¿é a ciencia divertida?

-PACO: Facer boa ciencia require grandes doses de estudo, reflexión e traballo. É a parte de transpiración que ten a profesión de científico, e non é demasiado divertida. Con todo, algunhas veces todo ese esforzo termina nun descubrimento, e ese é un momento moi divertido e luminoso que xustifica e recompensa todo o anterior. Doutra banda, o coñecer o porqué das cousas sempre divirte moito. Por iso teñen tanto éxito as boas obras de divulgación científica e os museos de ciencia ben deseñados.

-PATRICIA: Facer ciencia é unha actividade humana rica e diversa nas vivencias que proporciona a quen a practica. ¿É divertido conseguir as pompas de xabón máis grandes, deseñar un foguete de auga para que chegue o máis alto posible, converter unha salchicha en momia ou intentar predicir a traxectoria dunha pelota? Para moitas persoas si é divertido, e isto é facer ciencia. Cando un científico deseña e pon en marcha un experimento a súa mente fai un exercicio de uso da razón. E á vez experimenta múltiples emocións durante o seu traballo: a expectación por coñecer o resultado, o desafío de resolver as dificultades que xorden, a preocupación por non esquecer ningún detalle, a conciencia de ser rigoroso, a esperanza de que sexa un éxito, o pracer de compartir os seus éxitos, e tamén a posibilidade de compartir os seus fracasos, a sorpresa ante un resultado inesperado, a satisfacción da utilidade do seu traballo.

-MARCOS: Antes de contestar a esta pregunta, convén recordar que unha clase de ciencias ou un exame de ciencias non son ciencia. Son cousas que facemos para aprender a ciencia que outros fixeron antes que nós, pero se parecen moi pouco á práctica científica. A auténtica ciencia parécese moito máis a un xogo, consistente en resolver un enigma que nos expón a natureza. Temos diante algo que non podemos explicar, e en lugar de pasar de longo ou darnos por satisfeitos co primeiro que se nos ocorre, deixámonos picar pola curiosidade e decidimos examinalo a fondo, relacionalo con outras cousas que coñecemos e pór a proba as nosas ideas con experimentos. Entendida deste xeito, a ciencia non só é divertida, senón que resulta apaixonante, e moi útil para resolver problemas cotiáns.

TÉCNICA: BIBLIOGRAFÍA

Pregunta: ¿Un libro divertido sobre ciencias?

-PACO: Dos tempos en que andaba buscando a miña vocación, recordo que resultaron inspiradores e moi divertidos as reportaxes de Félix Rodríguez de la Fuente, Carl Sagan e Jacques Cousteau. Tamén me entrou a espiral científica lendo as obras de ciencia ficción de Arthur C. Clarke, Isaac Asimov e Julio Verne. Bastante despois descubrín a Stephen Jay Gould, un brillante biólogo e divulgador científico. A súa obra A vida marabillosa (Editorial Crítica, ISBN 9788484328049) foi para min toda unha revelación. Como son biólogo, non podo resistirme a recomendar dúas obras de Charles Darwin: Diario da viaxe dun naturalista ao redor do mundo, gratis na rede, e a súa Autobiografía, que escribiu para os seus fillos.

-PATRICIA: Recordo con especial agarimo un libro, A historia interminable, de Michael Ende. É unha emocionante e preciosa historia fantástica con moitas mensaxes e ideas fascinantes. A capacidade do ser humano para soñar e crear, para resolver enigmas utilizando a razón, o desexo de entender fenómenos a primeira vista incomprensibles, como a Nada absoluta que invade o país de Fantasía…

-MARCOS: Sempre recomendo A nivel de ceo, do astrónomo cordobés David Galadí Enríquez. Outro divertidísimo, que recompila un centenar de preguntas en grao sumo extravagante é ¿Por que non se xean os pés dos pingüíns?, editado por Mick Ou´Hare.

TÉCNICA: AUDIOVISUAIS

Películas de ciencia ficción

Outro aspecto moi diferente no que non se trata precisamente do coñecemento científico: a ciencia ficción. A relación de películas e o extracto é da profesora Carmen Pereira.

«O cine aliméntase de ficcións, a ciencia de realidades», apunta o crítico francés J. Jouhaneau (Martinet, 1994).

A ciencia ficción é a «resposta humana aos cambios no nivel da ciencia e a tecnoloxía». Asimov

-VIAXE Á LÚA. G Méliès. Francia. 1902. 14 min. B/N. Ciencia-ficción. Primeira curtametraxe muda sobre este xénero inspirado nas obras de Verne e Wells. Seis valentes astronautas viaxan nunha cápsula espacial da Terra á Lúa. ábrese un novo horizonte no mundo do cine mediante o uso de trucos e efectos especiais.

-2001: UNHA ODISEA DO ESPAZO. S. Kubrick. Inglaterra. 1968. 139 min. Ciencia-ficción. Gañadora de 1 Óscar a efectos sonoros. Baseada na novela homónima de Arthur C. Clarke. Narra a historia da humanidade en diversos estadios do pasado e do futuro.

-GALILEO. (A vida de Galileo). J. Losey. Inglaterra. 1974, 138 min. Ciencia-Drama biográfico. Galileo Galilei foi un soado matemático e científico. Naceu en Pisa no século XVI e achegou notables contribucións científicas a varias disciplinas.

-A GUERRA DAS GALAXIAS (Star Wars). G. Lucas. EE.UU. 1977. 121 min. Ciencia-ficción. Luke Skywalker é un granxeiro de Tatooine desexoso de converterse en piloto do espazo. A súa vida transfórmase cando lle visitan dúas androides,

-E.T. O EXTRATERRESTRE. S. Spielberg. EE.UU. 1982. 115 min. Ficción-drama. (Gañadora de 3 Óscar a: banda sonora orixinal; efectos visuais e efectos sonoros). Un pequeno visitante doutro planeta queda na Terra, a súa nave despega sen el. Invádelle o medo e a soidade.

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies