L. CANCELA

O xoves pasado a Academia do Cinema anunciou os nomeamentos aos premios Goya, os galardóns máis importantes da cinematografía española. A favorita, con 17 candidaturas, foi a película As bestas, do director Rodrigo Sorogoyen. Obtivo nomeamentos en case todas as categorías. No momento da súa estrea, o filme foi aplaudido por unha ampla maioría da crítica.

Non obstante, algúns atoparon na historia elementos que perpetuaban os máis clásicos estereotipos sobre Galicia. Imos ver o porqué.

De que trata «As bestas»?

A trama transcorre en Galicia e está inspirada nun crime real. Un matrimonio procedente de Francia trasládase a unha aldea galega co obxectivo de reconstruír casas abandonadas e repoboar a zona. Cando unha empresa lles ofrece cartos por instalar muíños de vento, eles néganse. A decisión enfada moito aos seus veciños, que empezan a acosalos.

Como foi a historial real?

O crime cometeuse en Santaolalla, unha aldea de Ourense que entra dentro do que se denomina a España baleirada. Alí vivía un matrimonio maior co seu fillo pequeno. Un día chegou unha parella de holandeses que buscaba tranquilidade e conectar coa natureza. As relacións entre eles complicáronse despois de que unha empresa lles ofrecera 6.000 euros a cambio de colocar 25 muíños eólicos no territorio. Os estranxeiros dixeron que non, e comezaron as hostilidades do resto dos veciños. Tanto que o foráneo, Martin Verfondern, despois de varios encontróns cos galegos, acaba desaparecendo.

Que sucedera?

O fillo pequeno do outro matrimonio disparoulle a Martin e, coa axuda do seu irmán, ocultou o cadáver nun monte da Veiga. O escaso grupo de veciños negou a realidade durante un lustro, ata que un piloto de avioneta contra incendios atopouse co coche do desaparecido. Finalmente, o autor do crime acabou por confesar e foi ao cárcere.

Por que as malas críticas?

Para algúns expertos en cinema, a película conserva os estereotipos sobre a Galicia profunda e os galegos. Ofrece unha perspectiva inaceptable que se basea en prexuízos e mostra unha sociedade con escasa tolerancia e exceso de violencia. Por exemplo, os personaxes da cinta que son homes son como bestas, falan mal e actúan con violencia. Outras críticas defenden que a película representa unha xenofobia contra os franceses porque veñen de fóra, coma se non puidesen entrar en territorio rural galego. Outro apuntamento negativo é que o filme debuxa un territorio sen lei, porque a policía non logra atopar unha pista que leve ao cadáver, pero si o fai a muller do desaparecido.

Utilízase o galego?

Si, todos os personaxes que encarnan a un galego utilízano. Só fala castelán o único veciño que establece amizade cos franceses. É dicir, a única persoa con bo corazón fala outra lingua. Algo que, para a crítica, perpetúa unha imaxe incerta dos galegos como bestas aos ollos da audiencia.

 

 

Unha xuíza di que un neno non pode ser feliz na Galicia profunda

En outubro do 2021, unha xuíza de Marbella, que é unha cidade de Málaga, retirou a custodia dun bebé á súa nai porque, segundo a maxistrada, a muller vivía «na Galicia profunda», referíndose á ría de Muros e Noia. A xuíza dicía no informe que co seu pai, que reside en Marbella, o pequeno se criaría «nunha cidade cosmopolita», con todo tipo de infraestruturas como «un bo hospital» e «colexios para educar a un neno, xa sexan públicos ou privados». Para ela, o neno non sería feliz en Galicia, pois onde vive a nai «está lonxe de todo».

Esta decisión foi moi criticada polo desprezo do medio rural, a falta de coñecemento e o xuízo, de forma errónea, sobre o que se considera Galicia profunda. Entre Muros e Noia suman máis de 20.000 habitantes.

 

Paco León pide perdón tras dicir que os galegos son pechados e distantes

O coñecido actor Paco León tamén desatou a polémica a comezos de novembro. O intérprete describía o personaxe da súa última película, Non mires aos ollos, da seguinte forma: «É unha persoa pechada, moi cara a dentro, é case como un galego». As palabras desataron o enfado de moitos usuarios nas redes sociais porque León contribuía a manter o clixé de que os galegos temos unha personalidade moi fría e distante. Días despois, o actor pediu desculpas na súa conta de Twitter dicindo o seguinte: «A teor dos insultos recibidos, quédame claro que os galegos non son tan cara a dentro. Nunca pensei que ser así fose nada malo nin pexorativo, pero se ofendín a alguén, pido desculpas. Non foi a miña intención». De onde credes que vén este estereotipo?

 

 

 

ACTIVIDADE BÁSICA

O «western»

Esta película é un «western», un xénero que tivo moita importancia na historia do cina. Dividídevos en grupo e buscade as características, algúns exemplos, a orixe e os actores máis coñecidos.


As actividades están deseñadas por L. Cancela

 

 

Unha etiqueta ineludible

Que é un estereotipo? A Real Academia Galega defíneo da seguinte maneira: «Idea ou expresión que por ser moi utilizada é totalmente convencional e carece de orixinalidade e de significación». Na práctica, e segundo os estereotipos, os andaluces son uns escandalosos e uns charlatáns, os asturianos uns bebedores os cántabros uns orgullosos e os galegos uns pechados, desconfiados, tradicionalistas, indecisos e supersticiosos.

Quenda para o país en xeral. Como nos ven desde fóra? Os clixés máis típicos sobre os españois son que a sesta é o deporte nacional, que nos gusta a festa, que nos encanta o xamón, que todos bailamos flamenco ou que somos impuntuais. Imos ver que din os datos. Segundo un estudo, o 60 % dos españois nunca dormen a sesta. Outro mito: que a todos nos gustan os touros. Mentira: segundo datos do Ministerio de Cultura, na década que comprende do 2007 ao 2017, celebráronse un 57,5 % menos deste tipo de espectáculos. Estamos todo o día de festa? Para nada. Segundo outro informe, os españois pasan máis tempo traballando que outros veciños de países europeos, como os alemáns. Seguro que os prexuízos que outros teñen sobre nós nos parecen inxustos, pero como sociedade tamén caemos na trampa. Por que os toleramos cando falamos doutros países?

Non se coñece a orixe exacta deste tipo de clixés, pero para algúns investigadores son un mecanismo de defensa respecto a un grupo que no pasado supuxo unha ameaza o unha molestia.

Noutros casos, formaron parte da cultura en xeral e fóronse perpetuando cos medios de comunicación. Por exemplo, entre 1890 e 1940, en Arxentina tivo moito éxito o xénero mozo crioulo. Representáronse miles de obras e os galegos protagonizaron moitas delas. Estes sainetes mostraban claros estereotipos sobre a nosa comunidade. Por unha banda, aparecían como brutos, avaros, incultos e malhumorados. E noutras ocasións, con valores positivos como a lealdade, a honradez, a bondade, a xenerosidade, un grande amor pola familia e unha infinita capacidade de traballo.

 

 

A perpetuación dos clixés de xénero nas pantallas: así funcionan

Algúns estereotipos fan referencia ao lugar no que se vive, outros ás etnias, ao emprego dunha persoa ou mesmo ao xénero. Varios investigadores estudaron o último grupo, e concluíron que son os prexuízos que con máis forza e fiabilidade se mantiveron. En múltiples traballos recóllense descricións de mulleres e homes, englobando características moi similares en contextos tan diferentes como América do Norte, do Sur, Asia, África, Europa e Australia nos que se definían as mulleres como sensibles, cálidas e dependentes, e os homes como dominantes, independentes e orientados ao traballo.

Desta forma representáronse en numerosas ocasións no mundo audiovisual. Un estudo propúxose analizar a forma na que aparecían ás mulleres en Las chicas del cable, Élite ou Skam España, e concluíu que na maioría das tramas os papeis femininos soamente levan a iniciativa en relación co amor e os coidados da familia. En cambio, cando se falaba doutro tipo de accións, elas facían de acompañamento. De feito, o seu papel no mundo do traballo só ocupa o 14 % do total. Datos que contradín á realidade en España, onde tanto homes como mulleres teñen taxas de actividade moito máis próximas que as representadas na ficción.

Este tipo de situacións, lonxe de ser inofensivas, perpetúan os estereotipos sobre os xéneros nas pantallas.

 

ACTIVIDADE MEDIA

Que pensamos sobre nós?

Agora ben, que dicimos sobre nós mesmos? Neste punto, hai que diferenciar que é un autoestereotipo. Estes representan a imaxe que ten unha sociedade de si mesma, que tende a ser favorable e dalgunha forma nos fai sentirnos orgullosos. Identificádeos.

ENTENDER

Que pode considerarse politicamente correcto?

Dicir que en España non existe racismo é algo politicamente correcto, porque é o que, coa lóxica na man, todos esperan escoitar; e ao mesmo tempo, dicir que as mozas teñen a regra unha vez ao mes é tabú porque non resulta agradable pensar niso. Entón, cal é o espazo para movernos con comodidade e falar do que non queremos?

O politicamente correcto é a linguaxe, comportamento ou persoa que ten en conta todos os valores dos grupos sociais e evita pronunciar calquera tipo de discriminación ou ofensa cara a eles por motivos de sexo, ideoloxía, etnia, etcétera.

Moitos pensan que xa non se pode dicir en voz alta o mesmo que antes, que agora hai que desculparse por todo. En cambio, outros din que agora hai máis dun discurso que se dá por válido na esfera pública: a sociedade cuestiona as ideas de outrora como un proceso de apertura, propio dunha democracia. Ti que pensas? Estás de acordo?

 

ACTIVIDADE AVANZADA

O humor na pantalla

Seguro que vistes nalgunha ocasión unha serie na que se aparecesen bromas sobre certos colectivos. Por grupos, escollede unha escena e destacade o que di e sobre quen o di. Pensades que se excede ou que este tipo de humor está xustificado?

PROFUNDAR

Pode unha serie chea de tópicos ensinar a evitalos? O poder da ficción

A xuíza de Granada que dixo que a ría de Muros e Noia era a Galicia profunda non foi a primeira en ofender aos galegos. Moitos persoeiros fixérono. Por exemplo, cando no programa «MasterChef» burlaron ao tratar de imitar o acento.

A pertenza a un lugar non é o único que enfada á xente. A sociedade está máis comprometida coas causas sociais do que o estaba no pasado. Temas como o cambio climático ou a igualdade de xénero ocupan os intereses principais dos mozos segundo varias enquisas. Isto, á súa vez, fai que sexan máis sensibles a certas bromas, e non as pasen por alto. Un exemplo: os chistes sobre as mulleres na cociña, que cada vez fan menos graza.

Para moitos humoristas, isto é un problema porque teñen que limitar algunhas bromas respecto a certos grupos de persoas. Pensades que isto é signo de progreso colectivo ou unha coacción á liberdade de expresión?

  Ao mesmo tempo, que un personaxe sexa homófobo ou machista pode actuar a modo de crítica. De feito, de forma habitual adoita estar representado por unha persoa sen cultura, como sucede na serie «La que se avecina» coa personaxe de Antonio Recio. As súas tramas poden ser unha arma de dobre fío: por unha banda, que se asocie con comportamentos non desexados e que, por tanto, se eviten, e por outro, que ao facer graza se normalicen. Vós que pensades? Podedes falalo en clase.

Compartir en Compartir en Facebook Compartir en Twitter Compartir en WhatsApp

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies